قلعه الموت، که توسط مردم محلی به نام «قلعه حسن» شناخته می‌شود، از دو بخش شرقی و غربی تشکیل شده است. بخش غربی، که مرتفع‌تر است، با نام‌های «جورقلا» (قلعه بالا) و «پیلاقلا» (قلعه بزرگ) معروف است. طول این قلعه حدود ۱۲۰ متر و عرض آن بین ۱۰ تا ۳۵ متر متغیر است. دیوار شرقی قلعه بالا، که از سنگ و ملات گچ ساخته شده، نسبت به سایر بخش‌ها آسیب کمتری دیده و حدود ۱۰ متر طول و ۴ تا ۵ متر ارتفاع دارد.

در قسمت جنوبی قلعه، اتاقی درون صخره حفر شده که به عنوان محل نگهبانی استفاده می‌شده است. در شرق این اتاق، دیواری به ارتفاع ۲ متر وجود دارد که پایه‌های آن در سنگ کنده شده و نمای آن از آجر ساخته شده است. در شمال غربی قلعه بالا نیز دو اتاق در دل سنگ کوه حفر شده‌اند. در اتاق اول، چاله‌ای کوچک وجود دارد که پس از تخلیه، دوباره پر از آب می‌شود و احتمالاً به حوض جنوبی مرتبط است. در پایین این اتاق، دیوار شمالی قلعه به طول ۱۲ متر و عرض ۱ متر قرار دارد که از سطح قلعه پایین‌تر است و پرتگاهی خطرناک در کنار آن دیده می‌شود.

در جنوب غربی قلعه، حوضی به طول ۸ متر و عرض ۵ متر درون سنگ کنده شده که در فصل‌های بارانی پر از آب می‌شود. در گوشه جنوب غربی این حوض، درخت تاک کهنسالی توجه‌ها را به خود جلب می‌کند که به باور مردم محلی، توسط حسن صباح کاشته شده است. این بخش از قلعه احتمالاً محل اقامت حسن صباح بوده که به مدت ۳۵ سال در آنجا زندگی کرده و پیروانش را رهبری می‌کرده است.

در ضلع شرقی قلعه، محل سکونت پاسداران و خانواده‌های آنان بوده است. امروزه تنها بخش‌هایی از دیوار جنوبی این قسمت باقی مانده است. در شمال این دیوار، ده آخور برای چهارپایان درون سنگ کوه حفر شده است. دیوار غربی این بخش نیز به ارتفاع ۲ متر هنوز پابرجاست، اما از دیوار شرقی اثری باقی نمانده است. در این سمت، سه آب‌انبار کوچک و چند اتاق ویران شده در دل سنگ دیده می‌شود.

بین دو بخش قلعه (بالا و پایین)، میدانگاهی وجود دارد که توسط دیواری به دو قسمت تقسیم شده و محوطه قلعه را از هم جدا می‌کند. این قلعه با معماری منحصر به فرد و موقعیت استراتژیک خود، یکی از شگفت‌انگیزترین آثار تاریخی ایران به شمار می‌رود.

برگرفته از سایت تالاب