کرم ابریشم بیش ازچهار هزارسال بوسیله عموم رشد داده میشد این کارنخستین توشه در چین نزدیک به 2600 سال پیش از به دنیا آمدن مسیح آغازشد
چینی ها رمز تنظیم ابریشم را سالها نهفته نگه داشتند و در اروپا و خاورمیانه بیزنس می کردند.
ولی عاقبت خریداری نمودن ابریشم از روش کرم ابریشم به وسیله عموم دیگر کشورها حافظه دریافت شد.
جدیدا خاطر گرفته ایم از مواد تصنعی و مصنوعی موادی مشابه به ابریشم بسازیم، ولی تقاضا برای ابریشم طبیعی هنوز بالاست وکرمهای ابریشم به
خیال و خاطر ساخت نخهای ابریشمی به کاربرده میشوند.
شغل پروراندن کرم ابریشم نوغانداری نامیده میگردد.
یک کرم بالغ طول قدش به پنج تا هفت سانتی متر میرسد او یک کارگر شگفتانگیز است فقط در طی چند روز یک کرم ابریشم تنها پیله ای می تند
که میتواند ششصد متر نخ ابریشم از آن برداشت کرد اما باز به بیست و پنج هزار پیله نیاز است
تا نیم کیلو نخ ابریشم خام تولید شود. امروزه بیشتر نخ ابریشم به وسیله چین و هندوستان تولید میشود.
هرسال 60000 تن ابریشم خام تولید می شود و تبدیل به پیراهن – لباس – روتختی – پرده و دیگر فراورده ها می شود.
این یک صنعت بزرگ است؛ مخصوصا در چین ده میلیون کشاورزچینی کرم ابریشم پرورش می دهند.
در دنیا انواع مختلفی ازکرم ابریشم برای تولید ابریشم مورداستفاده قرار می گیرد حتی نوعی از کرم ابریشم پیله را با همکاری کرم دیگری می تند
و نخ دولایه تولید می کنند. اگر چه نخهای مصنوعی مانند نایلون و پولیستر وجود دارند که محکمتر و ارزان تر از ابریشم هستند
و قیمت آنها پایین تر است اما ابریشم به یک کالای تجملی تبدیل شده است و هنوز مورد تقاضا است زیرا در نگاه و احساس عالی است.
مراحل پرورش کرم ابریشم :
تفریخ : خروج کرم ازتخم را تفریخ گویند که در شرایط مساعد سیزده روز طول میکشد. پس ازاینکه اولین آثار تفریخ مشاهده شد لازم است جهت تفریخ یکنواخت به مدت چهل و هشت ساعت در اتاقی کاملا تاریک که دارای دمای 25 درجه سانتیگراد و هشتاد درصد رطوبت داشته باشد قرار گیرد. رنگ تخم ها در ابتدا آبی روشن است که درست قبل از خارج شدن کرم ها ازتخم تیره رنگ می شوند.
کرم جوان :
کرم ابریشم معمولا دارای پنج مرحله تغذیه و چهارمرحله پوستاندازی است که به هر مرحله از تغذیه «سن» و به هر مرحله از پوست اندازی «خواب» گفته می شود. می توان گفت که کرم ابریشم دارای 5 سن و 4 خواب است سنین 1و2و3 را «کرم جوان» گویند.سنین کرم جوان حدود یازده روزطول می کشد.
کرم بالغ:
سنین 4و5 به نام کرم ابریشم بالغ نامیده می شود که 15-16 روز به طول می انجامد در پایان سن پنجم کرمها از اشتها افتاده و از تغذیه باز می مانند جثه آنها کوچک شده و به رنگ زرد و شفاف در می آیند که دراین زمان با گذاشتن وسایل پیله تنی بر روی کرمها موجبات تنیدن پیله فراهم می آید.
عادت غذایی کرم ابریشم :
کرم ابریشم از برگ درخت توت برای تغذیه استفاده می کند و هیچ غذای دیگری را نخواهد خورد برگ های توت باید بلا فاصله بعد از بیرون آمدن کرم از تخم دراختیارش قرار گیرد برگهای تازه و لطیفی که مورد نیاز کرم جوان است دراوایل بهار در دسترس است .برگهای کهنه در سه مرحله اول زندگی کرم ابریشم «کرمهای جوان» بسیارخشن است در دوره چهارم و پنجم زندگی «کرم های بالغ» می تواند از برگهای سخت و خشن استفاده کنند. برگها باید عاری از مواد آفت کش باشند. بعد از جمع آوری مقدار زیادی از شاخه های درخت توت با برگ های تازه به عنوان ذخیره غذایی باید آنها را به مدت سه دقیقه در محلول گند زدا قرار داد. سپس برگها باید در زیر شیر آب خوب شسته شود تا تمام برگها خوب پاک و شسته شود زیرا می تواند باعث کشته شدن کرم های ابریشم شودبعد با تکان دادن آب اضافی برگها گرفته شده و در کیسه های پلاستیکی و جای خنک نگه داری شود.
تشکیل پیله:
ابتدای هرتابستان پروانه کرم ابریشم از پیله خارج می شود پروانه ماده پس از جفت گیری 400 تخم کوچک می گذارد؛ طی تقریبا دوهفته یک کرم ابریشم 3میلی متری ازتخم خارج می شود به آنها برگ درخت توت سفید داده می شود که حریصانه آنها را می بلعند. سپس طی چهار مرحله پوست اندازی می کنند تا کاملا بالغ شوند. بعد ازحدود یک ماه هرکرم ابریشم شروع به ریسیدن پیله اطراف خودش می کند این کار به وسیله غده ترشح کننده کرم ابریشم انجام می شود.
کرم ابریشم یک تارابریشمی نازک ترشح می کند و بعد با چسبی که تهیه میکند پیله را به صورت سطح صافی به هم می چسباند. این کار سه روز و سه شب طول می کشد که بسته به خصوصیات نوع وروش پرورش کرم ابریشم ، یک پیله می تواند وزنی در حدود 5/1 تا 5/2 گرم داسته باشد. اگر چه پیله به عنوان محصول اصلی استفاده نمی شود در عوض برای تهیه ابریشم خام به کار می رود دو تا سه روز بعد از تشکیل پیله کرم درون آن به شفیره تبدیل می شود و تقریبا بعد از دو هفته به صورت پروانه از پیله خارج می شود. ازشفیره کرم ابریشم برای تهیه غذای ماهی – لوازم دارویی و آرایشی می شود.
باید توجه کنید که طول رشته نخ ابریشمی یک پیله ممکن است 300تا 900 متر باشد خروج پروانه از پیله می تواند این رشته نخ را تکه تکه کند در حالی که ابریشم از پیله کامل که شفیره داخل آن است به دست میآید. در یک مزرعه پرورش کرم ابریشم پروانههای بالغ فقط به اندازه مورد نیاز اجازه دارند از پیله خارج شوند باقیمانده به وسیله گرما در درون پیله کشته میشوند. برای اینکه ابریشم بتواند ریسیده و به پارچه تبدیل شود. پروانه کرم ابریشم رنگ متمایل به زرد با بدنی کلفت و پرموى دارد. عمر پروانه بالغ مدت بسیار کوتا هی است به اندازه کافی طولانی برای این که پروانه بتواند تخمگذاری کند.
به گزارش گروه اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، عدیل سروی زرگر با اشاره به امکان پرورش پاییزه کرم ابریشم در استانهای مختلف کشور، گفت: پرورش پاییزه کرم ابریشم در استانهای گیلان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، مازندران، گلستان، اصفهان، سمنان، تهران، کرمانشاه و چهارمحال و بختیاری عملیاتی شده است.
رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور با اشاره به اینکه در کشت پاییزه، ۱۷۶ نفر از نوغانداران استانهای مختلف کشور حضور داشتند، ادامه داد: پرورش کرم ابریشم، باعث اقتصادی شدن این فعالیت و افزایش رغبت تولیدکنندگان شده است.
سرویزرگر گفت: امیدواریم امسال پرورش پاییزه کرم ابریشم افزایش یابد.
وی با اشاره به ایجاد باغات مادری در شهرستان فومن استان گیلان و آهنگرکلاء استان مازندران، گفت: باغات مادری سبب شدند امکان تامین ۲ میلیون قلمه با هدف تولید یک میلیون اصله نهال توت فراهم شود.
سرویزرگر از اجرای طرح مشترک با همکاری مراکز دانشگاهی و علمی از جمله گروه پژوهشی کرم ابریشم دانشگاه گیلان و دانشگاه تربت حیدریه استان خراسان رضوی خبر داد و گفت: در این گروههای پژوهشی بررسیهایی برای مقایسه عملکرد تخم نوغانهای هیبرید انجام شده است.
وی ادامه داد: همچنین مرکز تحقیقات ابریشم کشور، در حال بررسی و تحقیق برای امکان استفاده از تخم نوغانهای با تولید بالاتر است.
رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور با اشاره به تشکیل شبکه مراقبت کنترل بیماریهای کرم ابریشم توسط سازمان دامپزشکی کشور، گفت: اجرای ضدعفونی اماکن پرورش کرم ابریشم برای اولین بار در برخی از جایگاه پرورش این محصول در استانهای خراسان رضوی، خراسان شمالی، گلستان، مازندران و گیلان انجام شده است.
وی ادامه داد: تشکیل شبکه مراقبت فعال کنترل بیماریهای کرم ابریشم برای اولین بار ابلاغ و اجرایی شده است.
سرویزرگر با بیان اینکه تفاهمنامه همکاری مشترک با کمیته امداد امام خمینی (ره) به منظور توسعه نوغانداری در ۷ استان کشور امضا شده است، گفت: تفاهمنامهای دیگر نیز با دفتر توسعه فعالیتهای زنان روستایی و عشایر در ۱۲ استان با هدف توسعه نوغانداری در کشور نیز انجام شده است.
وی ادامه داد: هماهنگی در اجرای طرحهای اقتصاد مقاومتی در حوزه نوغانداری و ابریشم بهصورت منطقهای و با مشارکت استان گیلان، مازندران، گلستان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، اصفهان، آذربایجان شرقی، سمنان، کردستان و البرز از دیگر اقدامات در حال اجرای مرکز توسعه نوغانداری کشور است.
رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور در پایان گفت: نتیجه این همکاریها تولید ۲۲۵ تن ابریشم و جایگاه هشتم تولید ابریشم خام در جهان توسط کشورمان است.
گروه دانشگاه
خبرگزاری دانشجو، مهدیه حسینی نسب؛ کرم ابریشم ازحشرات مفیدی است که با تولید نخ ابریشم جایگاه ویژهای در صنایع قالی بافی، نساجی و پزشکی داشته و مشاغل جنبی زیادی را نیز به خود اختصاص داده است، به همین خاطر مورد توجه انسان قرار گرفته است.
ایران یکی از قدیمیترین کشورهای پرورش دهنده کرم ابریشم بوده، به گونهای که استان گیلان به عنوان قطب تولید، پرورش کرم ابریشم شناخته شده است. البته در چند دهه اخیر بسیاری از توتستانها متروکه و کارخانههای پیلهخشککنی استان گیلان تعطیل شدهاند و طبق اعلام شرکت پرورش کرم ابریشم حدود ۱۳ هزار خانوار از این بخش از تولید کنار رفتهاند.
با این حال با وجود اینکه در چند استان کشور پرورش کرم ابریشم وجود دارد، اما به این صنعت آنچنان بهایی داده نمیشود و متاسفانه این صنعت روبه فراموشی است. در حالی که در زمانی که کشور با کمبود ارز و معضل بیکاری مواجه است، با حمایت و رونق دوباره صنعت پرورش کرم ابریشم میتوان زمینه ایجاد اشتغال را نیز فراهم کرد.
برای آشنایی بیشتر با صنعت پرورش کرم ابریشم سراغ رضا صادقی لیمنجوب، استادیار گیلانی دانشکده دامپزشکی دانشگاه آزاد واحد کازرون رفتیم با او گفتگویی در این رابطه داشتیم که در ادامه میخوانیم.
دانشجو: کرمهای ابریشم جزو کدوم دسته از حشرات حساب می شوند؟
کرم ابریشم در راسته پروانه سانان است حشرات بندپایی هستند؛ در یک پکیج حدود ۲۲ هزار تخم وجود دارد و از این پکیج حدود ۷ تا ۹ هزار پیله ابریشم که معمولا از آن حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلو پیلهتر ابریشم یا نوغان، استحصال میشود. سود خالص ماحصل این کار به ازای هر پکیج یک میلیون تومان است.
دانشجو: چه زمانی برای پرورش کرم ابریشم مناسب است؟
بهترین فصل پرورش کرم ابریشم فروردین ماه است، اما به خاطر سردی هوا در بعضی از شهرها در دهه اول اردیبهشت تخم کرم ابریشم بین نوغاندارن (کسانی که کرم ابریشم را به منظور تولید ابریشم پرورش میدهند) توزیع میشود.
دانشجو: چقدر طول میکشد تا کرم ابریشم رشد کند و این روند چند مرحله دارد؟
کرم ابریشم معمولا دارای پنج مرحله تغذیه و چهارمرحله پوستاندازی است که به هر مرحله از تغذیه «سن» و به هر مرحله از پوست اندازی «خواب» گفته میشود. میتوان گفت که کرم ابریشم دارای ۵ سن و ۴ خواب است سنین ۱ و ۲ و ۳ را «کرم جوان» گویند.
سنین ۴ و ۵ به نام کرم ابریشم بالغ نامیده میشود که این روند ۱۵-۱۶ روز به طول میانجامد و در پایان سن پنجم کرمها از اشتها افتاده و از تغذیه باز میمانند، همچنین جثه آنها کوچک شده و به رنگ زرد و شفاف در میآیند که دراین زمان با گذاشتن وسایل پیله تنی بر روی کرمها موجبات تنیدن پیله فراهم میآید.
طول رشته نخ ابریشمی یک پیله ممکن است ۳۰۰ تا ۹۰۰ متر باشد خروج پروانه از پیله میتواند این رشته نخ را تکه تکه کند در حالی که ابریشم از پیله کامل که شفیره داخل آن است به دست میآید.
در یک مزرعه پرورش کرم ابریشم پروانههای بالغ فقط به اندازه مورد نیاز اجازه دارند از پیله خارج شوند باقیمانده به وسیله گرما در درون پیله کشته میشوند برای اینکه ابریشم بتواند ریسیده و به پارچه تبدیل شود.
پروانه کرم ابریشم رنگ متمایل به زرد با بدنی کلفت و پرموى دارد. عمر پروانه بالغ مدت بسیار کوتاهی است به اندازه کافی طولانی برای این که پروانه بتواند تخمگذاری کند.
نوغانداری یا پرورش کرم ابریشم وتولید فرآوردههای ابریشمی ازجمله فعالیتهایی جانبی است که درکنار فعالیتهای اصلی کشاورزان هرمنطقه میتواند طی یک دوره کوتاه مدت ضمن ایجاد انگیزه اقتصادی و بکارگیری بخشی از نیروی کار روستا، درآمد نسبتاً مناسبی را برای روستانشینان فراهم میکند.
دانشجو: کرم ابریشم بیشتر از چه چیزی تغذیه میکنند؟
کرم ابریشم از برگ درخت توت برای تغذیه استفاده میکند و هیچ غذای دیگری را نخواهد خورد برگهای توت باید بلا فاصله بعد از بیرون آمدن کرم از تخم دراختیارش قرار گیرد برگهای تازه و لطیفی که مورد نیاز کرم جوان است دراوایل بهار در دسترس است.
برگهای کهنه در سه مرحله اول زندگی کرم ابریشم «کرمهای جوان» بسیارخشن است در دوره چهارم و پنجم زندگی «کرمهای بالغ» میتواند از برگهای سخت و خشن استفاده کنند.
برگها باید عاری از مواد آفت کش باشند. بعد از جمع آوری مقدار زیادی از شاخههای درخت توت با برگهای تازه به عنوان ذخیره غذایی باید آنها را به مدت سه دقیقه در محلول گند زدا قرار داد. سپس برگها باید در زیر شیر آب خوب شسته شود تا تمام برگها خوب پاک و شسته شود، زیرا میتواند باعث کشته شدن کرمهای ابریشم شود بعد با تکان دادن آب اضافی برگها گرفته شده و در کیسههای پلاستیکی و جای خنک نگه داری شود.
دانشجو: مکان پرورش کرم ابریشم باید چگونه باشد؟
در گیلان انبارهایی به نام تلنبار وجود دارد تل یا تپههای کوچک هستند که توسط فرد ساخته میشود این تپهها ۴ تا ۶ ستون بتونی دارد. حشراتی مانند مورچهها و موریانهها قاتل کرمهای ابریشم هستند و تلنبار را طوری میسازند که زیر آنها آب باشد. تا حشرات نتوانند به کرم و پیله ابریشم نفوذ کنند.
دانشجو: در طول سال چند بار میتوانیم پرورش کرم ابریشم داشته باشیم؟
۲ سال میتوانیم پرورش کرم ابریشم داشته باشیم؛ ممکن است تا چندین هفته برداشت پیله ابریشم طول بکشد معمولا قبل از اینکه پیلهها را برای ریسندگی تحویل کارخانه بدهیم پیلهها رو جلوی آفتاب میگذاریم که اون شفیره داخل آن کشته شود، چون اگر کشته نشود مراحل تکامل را طی میکند و پیله را سوراخ میکند و اگر پیله سوراخ بشود دیگر به درد رسیندگی نمیخورد. پیلهها در کارخانههای ریسندگی به نام پیلهتر ابریشم یا نوغانتر فروخته میشود. بله. برای مثال، در استان قم با حدود سه میلیون تومان کارگاه پرورش کرم ابریشم راه اندازی کردند.
دانشجو: آیا میتوان به پرورش کرم ابریشم به عنوان مشاغلی خانگی نگاه کرد؟
بله. این کار جزو مشاغل خانگی هم محسوب شود و خیلی از خانمها معمولا درگیر این صنعت میشوند؛ و جالبتر از همه این که در خانه هم میشود این کار را انجام داد.
دانشجو: برای تهیه نیم کیلو نخ ابریشم چقدر باید پیله مصرف شود؟
برای تهیه نیم کیلو نخ ابریشم حداقل باید ۳ تا ۷ هزار پیله ابریشم مصرف شود و قیمت و بازار خیلی خوبی دارد.
دانشجو: پیلههای ابریشم بیشتر به چه بخشی فروخته میشود؟
شرکتهای خصوصی در این زمینه خرید پیله ابریشم فعال ترهستند هر چند که دولت خرید تضمینی برای این پیلهها میدهد، اما بیشتر به بخشهای خصوصی فعال و نوغان میفرشند.
دانشجو: پیشرفت صنعت پرورش کرم ابریشم در ایران چگونه است؟
این صنعت چندین سالی است که در استانها مخصوصا گیلان روبه زوال بوده است. موردی که باعث شد این صنعت پیشرفت نداشته باشد تولید نخ ابریشم تقلبی است که به نام ابریشم و با قیمت نخ ابریشم فروخته میشود.
یکی از دلایل عدم پیشرفت این صنعت فعال نبودن صنایع بافندگی است متاسفانه صنعت پوشاک تحت الشعاع قاچاق قرار گرفت که این امر باعث شد تا صنعت بافندگی رشد نداشته باشد. در حال حاضر که در تحریم قرار داریم باید از این فرصت برای پیشرفت صنعت کشور استفاده کرد روی پای خودمان باشیم.